در کنار مباحث تئوریک استفاده از ابزارهای دیجیتال برای پایش و تحلیل لحظهای دادههای تولید نقش مهمی در ارتقای OEE دارد. یکی از راهکارهای بومی و موفق در این زمینه نرمافزار مانیتورینگ تولید آرین سیستم است.این نرمافزار با جمعآوری خودکار اطلاعات از دستگاهها ارائه گزارشهای تحلیلی و نمایش شاخصهای کلیدی مانند OEE به مدیران کمک میکند تا تصمیمات سریعتر و دقیقتری برای افزایش بهرهوری اتخاذ کنند. در ادامه با ما همراه باشید تا با نگاهی کاربردی مسیر ارتقای عملکرد تجهیزات تولیدی را بهتر بشناسید. در این مقاله به مباحث زیر می پردازیم:محاسبه مرحله به مرحله شاخص oee به همراه ذکر فرمول نهاییشش اتلاف بزرگ (Six Big Losses) که OEE آنها را آشکار میکندنقش نرمافزار CMMS/ERP در محاسبه و بهبود OEEمحاسبه مرحله به مرحله شاخص oee به همراه ذکر فرمول نهاییشاخص OEE یا اثربخشی کلی تجهیزات (Overall Equipment Effectiveness) یکی از مهمترین معیارها برای سنجش بهرهوری و کارایی تجهیزات تولیدی در کارخانهها و واحدهای صنعتی است. این شاخص نشان میدهد که یک دستگاه یا خط تولید چهقدر از ظرفیت واقعی خود را بهصورت بهینه استفاده میکند.مطالب مرتبط:بهینه سازی فرآیند تولید چیست؟0 تا 100 نصب نرم افزار ERPبرای محاسبه شاخص اثربخشی کلی تجهیز دو روش موجود است:سادهترین روش برای محاسبه شاخص اثربخشی کلی تجهیز از حاصل ضرب تعداد محصولات خوب ساخته شده در چرخه زمانی ایدهآل و سپس تقسیم آن عدد بر زمان تولید برنامهریزی شده است. فرمول محاسبه شاخص oee چیست:OEE= (Ideal cycle time × Good count) ⁄ (Planned production time)روش محاسباتی دیگری نیز وجود دارد که از حاصل ضرب سه فاکتور دسترس پذیری، عملکرد و کیفیت که بیشترین تأثیر را در اثربخشی کلی تجهیز دارند، به دست میآید.OEE= Availability × Performance × Qualityهمچنین OEE به ما کمک میکند تا بفهمیم دلیل کاهش تولید چیست؛ آیا دستگاه زیاد خراب میشود؟ سرعت تولید کم است؟ یا محصولات معیوب زیاد تولید میشوند؟برای محاسبه OEE سه عامل اصلی بررسی میشود:دسترسپذیری (Availability): چه مقدار از زمان برنامهریزیشده دستگاه در حال کار بوده است؟عملکرد (Performance): سرعت تولید دستگاه در مقایسه با سرعت ایدهآل چقدر است؟کیفیت (Quality): چه تعداد از محصولات تولیدی سالم و قابلفروش هستند؟در ادامه هر بخش را ساده و دقیق توضیح میدهیم در ادامه مقاله همراه ما باشید.مرحله اول: محاسبه نرخ در دسترس بودن (Availability): (زمان کارکرد واقعی / زمان برنامهریزی شده)دسترسپذیری یعنی اینکه دستگاه چه مدت از زمان برنامهریزیشده واقعاً در حال کار بوده است. اگر دستگاه خراب شود یا به هر دلیلی متوقف شود دسترسپذیری کاهش پیدا میکند.فرمول دسترسپذیری:Availability = Run Time/Planned Production Timeاجزای فرمول:Planned Production Time → کل زمان برنامهریزیشده برای تولیدRun Time → زمان برنامهای تولید بدون زمان توقفمثال:فرض کنید برای یک شیفت ۸ ساعته (۴۸۰ دقیقه) برنامهریزی کردهاید و دستگاه بهدلیل خرابی ۶۰ دقیقه متوقف شده است:Availability = 480/(480-60)= 87.5%یعنی دستگاه ۸۷.۵٪ از زمان برنامهریزیشده در حال کار بوده است.مرحله دوم: محاسبه نرخ عملکرد (Performance): (تعداد تولید واقعی / تعداد تولید استاندارد در زمان کارکرد)عملکرد یعنی توانایی دستگاه در تولید با حداکثر ظرفیت و سرعت ایدهآل، حتی در صورت فعالیت مداوم.عملکرد یعنی اینکه آیا دستگاه با حداکثر ظرفیت و سرعت خودش تولید میکند یا خیر. حتی اگر دستگاه در تمام مدت فعال باشد اگر با سرعت کمتر از حد ایدهآل کار کند عملکرد کاهش پیدا میکند.فرمول عملکرد:Performance = Actual Output/Design Outputاجزای فرمول:Actual Output → تولید واقعی در زمان برنامه ریزی شدهDesign Output → تولید اسمی در طول تولید برنامه ریزی شدهمثال:فرض کنید در شرایط ایدهآل تولید واقعی در زمان برنامه ریزی شده ۴۰۰ است و تولید اسمی ۴۲۰ است:Performance = 400/420=95%یعنی دستگاه ۹۵٪ سرعت ایدهآل خودش را دارد. مرحله سوم: محاسبه نرخ کیفیت (Quality): (تعداد محصولات سالم / تعداد کل تولید)کیفیت نشان میدهد که چند درصد از محصولات تولیدی سالم و قابلفروش هستند. اگر محصولات معیوب زیاد باشند، کیفیت پایین میآید.فرمول کیفیت:Quality = Total Production – Defects Or Rework / Total Productionاجزای فرمول:Total Production → کل تولیدDefects Or Rework → محصولات معیوب یا دوباره کاری شدهمثال:اگر از ۴۰۰ محصول تولیدی، ۳۸۰ عدد سالم باشند:Quality =380/400= 95%یعنی ۹۵٪ محصولات سالم تولید شدهاند.فرمول نهایی OEE: (در دسترس بودن × عملکرد × کیفیت)بعد از محاسبه سه عامل اصلی شاخص OEE از ضرب این سه عدد در یکدیگر به دست میآید:فرمول نهایی OEE:OEE = Availability * Performance * Quality مثال:با توجه به مقادیر مثالهای بالا:OEE = 0.87* 0.95 * 0.95 = (79%)یعنی کارایی کلی تجهیزات ۷۹٪ است.شش اتلاف بزرگ (Six Big Losses) که OEE آنها را آشکار میکندشاخص OEE ابزاری کلیدی در مدیریت تولید است.شاخص OEE یا اثربخشی کلی تجهیزات یکی از مهمترین ابزارها در مدیریت تولید و بهینهسازی فرآیندها است. این شاخص علاوه بر سنجش بهرهوری به مدیران کمک میکند تا دلایل اصلی کاهش راندمان تولید را شناسایی کنند.بر اساس مدلهای استاندارد نگهداری بهرهور فراگیر (TPM) کاهش بهرهوری تجهیزات معمولاً ناشی از شش اتلاف بزرگ است که در سه بخش اصلی OEE یعنی دسترسپذیری (Availability)، عملکرد (Performance) و کیفیت (Quality) طبقهبندی میشوند.الف.اتلافهای مربوط به دسترسپذیری (Availability Losses)این دسته از اتلافها زمانی رخ میدهند که دستگاه برای تولید در دسترس نباشد و بخشی از زمان برنامهریزیشده به دلیل توقفها از دست برود.۱. خرابیهای ناگهانی تجهیزات (Equipment Failures)زمانی که دستگاه بهطور غیرمنتظره خراب میشود و تولید متوقف میگردد. دلیل آن فرسودگی قطعات، نبود برنامه نگهداری پیشگیرانه و خطاهای اپراتوری است.راهکار آن اجرای برنامه نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه (PM) و استفاده از سیستمهای CMMS برای پایش مداوم سلامت تجهیزات میباشد.۲. زمان راهاندازی و تنظیمات (Setup and Adjustments)اتلاف زمانی که در هنگام تعویض قالب، تغییر مدل محصول یا تنظیم دستگاهها اتفاق میافتد. دلیل آن نبود استاندارد در فرآیند تنظیمات و آموزش ناکافی اپراتورها. راهکار استفاده از تکنیک SMED برای کاهش زمان تعویض قالب و مستندسازی دستورالعملهای استاندارد.ب. اتلافهای مربوط به عملکرد (Performance Losses)این اتلافها زمانی ایجاد میشوند که دستگاه روشن و فعال است اما با حداکثر سرعت خود کار نمیکند.1. توقفهای کوتاه یا Micro Stopsتوقفهای چندثانیهای یا چنددقیقهای که معمولاً ثبت نمیشوند، اما در مجموع بهرهوری را کاهش میدهند. نمونههای آن گیر کردن قطعه در دستگاه، تأخیر کوتاه اپراتور، گیرکردن تسمه.راهکار: ثبت و تحلیل توقفهای کوچک، شناسایی علت اصلی و رفع آنها.۲. کاهش سرعت یا Slow Cyclesزمانی که دستگاه با سرعتی کمتر از سرعت ایدهآل خود تولید میکند. دلایل آن فرسودگی تجهیزات، کیفیت پایین مواد اولیه، نگهداری نامناسب.راهکار: کالیبراسیون تجهیزات، استفاده از مواد اولیه مرغوب و بهینهسازی فرآیندهای تولید.ج. اتلافهای مربوط به کیفیت (Quality Losses)این اتلافها زمانی رخ میدهند که محصولات معیوب یا ضایعات تولید میشوند.۱. تولید معیوب یا محصولات مردود (Process Defects)تعریف: محصولاتی که در حین تولید به دلیل نقص فنی یا خطاهای فرآیندی غیرقابلاستفاده میشوند.دلایل: تنظیمات نادرست دستگاه، استفاده از مواد اولیه نامرغوب، خطاهای اپراتوری.راهکار: اجرای کنترل کیفیت در حین تولید، استفاده از دستورالعملهای استاندارد و بهبود فرآیندها.۲. ضایعات ناشی از راهاندازی (Reduced Yield)تعریف: محصولات معیوبی که در ابتدای راهاندازی خط تولید به دلیل ناپایداری دستگاه تولید میشوند.دلایل: گرمشدن تجهیزات، تنظیمنبودن پارامترها و نبود کنترل کیفیت اولیه.راهکار: بهبود فرآیند راهاندازی، کالیبراسیون دقیق دستگاهها و استانداردسازی تنظیمات اولیه.شاخص OEE ابزاری قدرتمند برای شناسایی و مدیریت شش اتلاف بزرگ در خطوط تولید است. با تحلیل دقیق این شش اتلاف، میتوان به موارد زیر دست یافت:کاهش زمان توقف تجهیزاتافزایش سرعت و حجم تولیدبهبود کیفیت محصولاتافزایش بهرهوری کلی سازماناتلافهای مربوط به “در دسترس بودن”: خرابی تجهیزات، تنظیمات و راهاندازییکی از مهمترین عوامل کاهش شاخص OEE اتلافهای مربوط به در دسترس بودن تجهیزات (Availability Losses) است. این اتلافها زمانی رخ میدهند که تجهیزات تولیدی به هر دلیل نتوانند طبق برنامهریزی در خط تولید فعال باشند. دو عامل اصلی در این زمینه خرابی تجهیزات و زمان راهاندازی و تنظیمات هستند که در ادامه بررسی میشوند و نقش نرمافزارهای هوشمند آرین سیستم در کاهش آنها تشریح میگردد.۱. خرابی تجهیزات (Equipment Failures)خرابی ناگهانی تجهیزات باعث توقف کامل تولید و کاهش شدید (Availability) میشود، که علاوه بر کاهش بهرهوری، هزینههای تعمیرات و زمان از دست رفته را افزایش میدهد.دلایل:فرسودگی قطعات و نبود نگهداری پیشگیرانهعدم پایش وضعیت تجهیزاتخطاهای اپراتوریاستفاده از قطعات غیراستانداردراهکارها:نرمافزار ERP ابری آرین سیستم: یکپارچهسازی اطلاعات تولید، تعمیرات و انبار، و امکان پیشبینی دقیق خرابیهانرمافزار نگهداری و تعمیرات (CMMS) آرین سیستم: ثبت تاریخچه تعمیرات، پایش وضعیت تجهیزات و هشدارهای خودکار برای جلوگیری از خرابی ناگهانینرمافزار بهای تمامشده آرین سیستم: شفافسازی تأثیر خرابیها بر هزینههای تولید و کمک به تصمیمگیری بهینه۲. زمان راهاندازی و تنظیمات (Setup and Adjustments)در بسیاری از خطوط تولید، زمان قابل توجهی صرف تنظیم تجهیزات و آمادهسازی دستگاهها برای تولید محصول جدید میشود که یکی از عوامل مهم کاهش (Availability) است.دلایل:نبود استاندارد در فرآیند تعویض قالب یا تنظیم دستگاههاآموزش ناکافی اپراتورهاعدم هماهنگی بین بخشهای تولید، انبار و برنامهریزیراهکارها:ERP ابری آرین سیستم: ایجاد هماهنگی کامل بین بخشهای مختلف و کاهش زمان تنظیماتنرمافزار نگهداری و تعمیرات آرین سیستم: تعریف دستورالعملهای استاندارد راهاندازی و صدور هشدارهای خودکارنرمافزار بهای تمامشده آرین سیستم: شفافسازی هزینههای ناشی از زمانهای توقف و راهاندازی و کمک به تصمیمگیری بهینهاتلافهای مربوط به “عملکرد”: توقفات کوتاه، کاهش سرعت تولیددو عامل اصلی در کاهش شاخص OEE عبارتند از توقفهای کوتاه (Micro Stops) و کاهش سرعت تولید (Slow Cycles).یکی دیگر از عوامل کاهش شاخص OEE اتلافهای مربوط به عملکرد تجهیزات (Performance Losses) است. این اتلافها زمانی رخ میدهند که دستگاه روشن و فعال است اما با حداکثر ظرفیت یا سرعت استاندارد خود تولید نمیکند. دو عامل اصلی در این زمینه عبارتند از توقفهای کوتاه (Micro Stops) و کاهش سرعت تولید (Slow Cycles).۱. توقفهای کوتاه (Micro Stops)توقفهای کوتاه معمولاً چند ثانیهای یا چند دقیقهای هستند و اغلب در سیستمهای سنتی ثبت نمیشوند، اما در طول زمان باعث کاهش قابل توجه (Performance) و بهرهوری کلی میشوند.دلایل:گیر کردن قطعه یا ابزار در دستگاهتأخیر کوتاه اپراتورهامشکلات موقتی سیستم انتقال مواد یا تسمههاراهکار با استفاده از نرمافزارهاراهکار:ERP ابری آرین سیستم: ثبت و تحلیل دقیق توقفهای کوچک و ارائه گزارشات زمان واقعینرمافزار نگهداری و تعمیرات آرین سیستم: شناسایی علت اصلی توقفها و پیشنهاد اقدامات پیشگیرانهنرمافزار بهای تمامشده آرین سیستم: محاسبه اثر توقفهای جزئی بر هزینههای تولید و بهرهوری۲. کاهش سرعت تولید (Slow Cycles)کاهش سرعت تولید زمانی رخ میدهد که دستگاه با سرعت کمتر از ظرفیت ایدهآل خود تولید کند، حتی اگر تجهیزات فعال باشند. این مشکل باعث کاهش شاخص Performance میشود و بر راندمان کل خط تولید اثر میگذارد.دلایل:فرسودگی یا نیاز به تعمیر تجهیزاتکیفیت پایین مواد اولیهتنظیمات نادرست دستگاهعدم آموزش کافی اپراتورهاراهکار با استفاده از نرمافزارها:ERP ابری آرین سیستم: پایش مستمر تولید و مقایسه سرعت واقعی با سرعت استانداردنرمافزار نگهداری و تعمیرات آرین سیستم: برنامهریزی نگهداری پیشگیرانه و کالیبراسیون تجهیزات برای رسیدن به سرعت ایدهآلنرمافزار بهای تمامشده آرین سیستم: تحلیل تأثیر کاهش سرعت تولید بر هزینهها و تصمیمگیری بهینه برای بهبود عملکرداتلافهای مربوط به “کیفیت”: ضایعات تولید، دوبارهکاریهابا استفاده از نرمافزارهای آرین سیستم میتوان اتلافهای کیفی را کاهش داد، کیفیت و OEE را افزایش داد.اتلافهای مربوط به کیفیت محصولات یکی از مهمترین دلایل کاهش شاخص OEE هستند. با بهرهگیری از نرم افزار erp تحت وب، نرمافزار نگهداری و تعمیرات و نرمافزار بهای تمامشده آرین سیستم میتوان:ضایعات تولید را کاهش دادنیاز به دوبارهکاری را به حداقل رساندکیفیت محصولات را بهبود بخشیدشاخص Quality و در نتیجه OEE را افزایش داداین رویکرد باعث کاهش هزینه های شرکت، افزایش راندمان و بهرهوری کل مجموعه میشود و به تولیدی با کیفیت بالاتر و پایدارتر منجر خواهد شد.نقش نرمافزار CMMS/ERP در محاسبه و بهبود OEEشاخص OEE (Overall Equipment Effectiveness) یکی از معیارهای کلیدی در مدیریت بهرهوری تجهیزات و خطوط تولید است. این شاخص شامل سه مؤلفه اصلی است، در دسترس بودن (Availability)، عملکرد (Performance) و کیفیت (Quality).استفاده از نرمافزارهای هوشمند CMMS و ERP نقش بسیار مهمی در محاسبه دقیق و بهبود این شاخص دارد.۱. نقش نرمافزار CMMS در OEECMMS (Computerized Maintenance Management System) یا نرمافزار مدیریت نگهداری و تعمیرات، ابزاری است برای پایش وضعیت تجهیزات، مدیریت تعمیرات و پیشگیری از خرابیها.الف) بهبود در دسترس بودن (Availability)ثبت و برنامهریزی تعمیرات پیشگیرانه و دورهایپایش وضعیت تجهیزات و صدور هشدارهای خودکار قبل از خرابیکاهش توقفهای ناگهانی و زمان از دست رفته در تولیدب) بهبود عملکرد (Performance)تحلیل دلایل توقفهای کوتاه و کندی سرعت تولیدارائه گزارشهای دقیق برای شناسایی نقاط ضعف تجهیزاتج) بهبود کیفیت (Quality)جلوگیری از تولید محصولات معیوب با کاهش خرابیهاثبت وقایع مربوط به نقص دستگاهها که میتواند منجر به ضایعات شودنکتهاستفاده از CMMS باعث افزایش Availability، Performance و Quality شده و در نهایت OEE کلی کارخانه افزایش مییابد.۲. نقش نرمافزار ERP در OEEERP (Enterprise Resource Planning) یا نرمافزار برنامهریزی منابع سازمان، با یکپارچهسازی دادههای تولید، انبار، تعمیرات و مالی، ابزار مهمی برای بهبود شاخص OEE است.الف) مدیریت دادهها و گزارشدهیثبت زمانهای کارکرد واقعی و توقفهاپیگیری تولید واقعی و مقایسه با تولید استانداردجمعآوری دادههای کیفیت محصولات و ضایعاتب) تحلیل عملکرد و تصمیمگیری هوشمندارائه گزارشات تحلیلی برای شناسایی عوامل کاهش OEEتعیین اولویت برای تعمیرات و بهینهسازی فرآیندهاکاهش هزینههای ناشی از توقف و ضایعات با دادههای مالی و بهای تمامشدهج) هماهنگی بین بخشهاهمزمانسازی برنامه تولید، انبار و نگهداری تجهیزاتکاهش زمان راهاندازی و تنظیمات دستگاههابهینهسازی جریان مواد و قطعات برای جلوگیری از توقفهای غیرضروری۳. ترکیب CMMS و ERP برای بهینهسازی OEEبا استفاده همزمان از CMMS و ERP ابری آرین سیستم میتوان:زمان توقف تجهیزات و خرابیها را کاهش دادسرعت تولید را بهینه کرد و عملکرد دستگاهها را بهبود بخشیدضایعات و دوبارهکاریها را کاهش دادبهرهوری کلی و شاخص OEE را به سطح جهانی رساندثبت دقیق زمانهای توقف و خرابی برای محاسبه Availabilityاستفاده از نرمافزارهای CMMS یا ERP ابری، عامل کلیدی در بهبود شاخص Availability تجهیزات است.ثبت دقیق و تحلیل توقفها با کمک نرمافزارهای CMMS یا ERP ابری، عامل کلیدی در بهبود شاخص Availability و افزایش راندمان تجهیزات است.یکی از عوامل مهم در محاسبه شاخص Availability یا دسترسپذیری تجهیزات، ثبت دقیق زمانهای توقف و خرابی است. این شاخص نشان میدهد که یک دستگاه یا خط تولید چه مقدار از زمان برنامهریزیشده را واقعاً در حال کار بوده و چه مقدار به دلیل خرابی یا توقف از دست رفته است.برای محاسبه Availability باید تمام توقفها و خرابیها با جزئیات دقیق ثبت شوند از جمله زمان شروع توقف، زمان پایان، مدت زمان توقف و علت آن. ثبت دقیق این اطلاعات کمک میکند تا مدیریت بتواند عملکرد تجهیزات را بهدرستی ارزیابی کرده و برای کاهش خرابیها و افزایش بهرهوری تصمیمگیری کند.استفاده از نرمافزارهای تخصصی مانند CMMS یا ERP ابری آرین سیستم نیز میتواند در این زمینه مؤثر باشد زیرا این نرمافزارها امکان ثبت خودکار زمانهای توقف، تحلیل دلایل خرابی و ارائه گزارشهای دقیق را فراهم میکنند. در نتیجه با مدیریت بهتر زمانهای توقف، شاخص Availability بهبود یافته و راندمان کلی تجهیزات افزایش مییابد.ردیابی ضایعات و محصولات معیوب برای محاسبه Qualityبرای محاسبه شاخص Quality در بهرهوری کلی تجهیزات (OEE) ردیابی دقیق ضایعات و محصولات معیوب اهمیت زیادی دارد. این شاخص نشان میدهد که چه نسبتی از محصولات تولیدشده بدون عیب و مطابق با استانداردهای کیفیتی هستند.در این فرآیند باید تعداد کل محصولات تولیدی و تعداد محصولات معیوب بهدقت ثبت شود. فرمول محاسبه Quality به شکل زیر است:Quality = Total Production – Defects Or Rework / Total Productionبه همین دلیل لازم است در هر شیفت یا دوره تولید اطلاعات زیر ثبت گردد:تعداد محصولات سالمتعداد محصولات معیوبعلت معیوب شدن محصولاتبا ردیابی دقیق این دادهها میتوان دلایل اصلی ضایعات را شناسایی کرده و با مدیریت ضایعات، اقداماتی برای کاهش آنها انجام داد. استفاده از نرمافزارهای مدیریت تولید و ERP به مدیران کمک میکند تا اطلاعات مربوط به کیفیت محصولات را بهصورت لحظهای رصد کرده و گزارشهای تحلیلی دقیقی از روند تولید تهیه کنند. این کار علاوه بر بهبود شاخص Quality باعث افزایش بهرهوری و کاهش هزینه های تولید میشود.نتیجهگیری کلیشاخص OEE (Overall Equipment Effectiveness) ابزار کلیدی برای سنجش بهرهوری کل تجهیزات و خطوط تولید است و شامل سه مؤلفه اصلی در دسترس بودن (Availability)، عملکرد (Performance) و کیفیت (Quality) میباشد. تحلیل دقیق این شاخص امکان شناسایی شش اتلاف بزرگ (Six Big Losses) را فراهم میکند.استفاده از نرمافزارهای هوشمند مانند CMMS و ERP ابری آرین سیستم نقش حیاتی در محاسبه دقیق و بهبود OEE دارد. این نرمافزارها به کاهش اتلافها و افزایش Availability، Performance و Quality کمک میکنند و در نهایت باعث ارتقای بهرهوری کلی کارخانه میشوند.بنابراین بهرهگیری از راهکارهای نرمافزاری هوشمند و تحلیل دقیق دادهها کلید رسیدن به تولید پایدار با کیفیت بالا و کمترین هزینه است و شاخص OEE را به معیار واقعی و کاربردی برای بهبود عملکرد سازمان تبدیل میکند.
