نرم افزار MES چیست؟

این نرم افزار با نام MES شناخته می‌شود. اما شاید از خود بپرسید که نرم افزار MES چیست؟ این نرم افزار که سیستم اجرایی تولید (Manufacturing Execution System) به شمار می‌رود، نرم‌افزاری است که به عنوان یک سیستم ارتباطی میان سیستم‌های برنامه‌ریزی سطح بالا (مانند ERP) و ماشین‌آلات و تجهیزات کارخانه برقرار می‌کند.

نرم افزار MES چیست و چه کاربردی دارد؟

نرم افزار MES یک دیدگاه عملیاتی به مدیران واحدهای تولیدی ارائه می‌دهد که بسیار پیشرفته­‌تر از برنامه‌ریزی‌های کلی سازمان است. برای درک بهتر مفهوم نرم افزار MES چیست؟ باید بدانید که این نرم افزار، اطلاعاتی مانند اینکه چه کسی، در کجا، با چه موادی و در چه زمانی یک محصول خاص را تولید کرده است، جمع‌آوری می‌کند.

همین پاسخ­گویی به سوالات چه کسی؟ کجا؟ و چگونه؟ به شما اجازه می‌دهد تا انحرافات از برنامه را به صورت لحظه‌­ای تشخیص دهید و اقدامات اصلاحی لازم، بدون تلف کردن زمان اعمال کنید. به بیانی ساده‌­تر این نرم افزار به عنوان مغز متفکر عملیاتی تولید است و داده‌های خام سنسورها و اپراتورها را دریافت و آن‌ها را به اطلاعات معنی‌دار تبدیل می‌کند.

اجزای اصلی سیستم اجرایی تولید MES

به طور کلی ساختار هر سیستم یا نرم افزار MES از مجموعه‌ای از ماژول‌های به هم پیوسته تشکیل شده است. درک اینکه اجزای نرم افزار MES چیست؟ (?What is MES software) موجب می­‌شود تا ارزش کلی این سیستم مشخص شود. هسته آن شامل مدیریت داده‌های اصلی است که اطلاعات استاندارد محصول، مواد و تجهیزات را نگهداری می‌کند.

علاوه بر این یکی دیگر از اجزای سیستم، ماژول نظارت بر عملکرد است. در توضیح این بخش باید بدانید که این قسمت مسئول محاسبه شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPIs) است. این قابلیت سیستم معمولا با سیستم‌های مدیریت فرآیند کسب و کار مانند نرم افزار bpms همسو می‌­شود تا گلوگاه‌های فرآیندی به درستی شناسایی شوند.

همانطور که می‌­دانید، برنامه ریزی دقیق و زمانبندی در یک سیستم تولیدی اهمیت زیادی دارد. یکی دیگر از اجزای سیستم اجرایی تولید MES برنامه‌ریزی دقیق و زمان‌بندی است. این سیستم برنامه تولید را به دستورالعمل‌ دقیق برای هر ماشین در بازه‌های زمانی مشخص تبدیل می‌کند. علاوه بر این مدیریت کیفیت و ردیابی محصول از دیگر اجزای این سیستم است.

تفاوت نرم افزار MES و ERP

اگر در خصوص نرم افزار ERP مطالعه داشته باشید و یا اینکه در فرایند کاری خود با این نرم افزار ارتباط دارید حتما می­‌دانید که این نرم افزار یک سیستم نرم افزاری است که در برنامه‌ریزی منابع سازمان، مالی و فروش استفاده می­‌شود و دارای ماژول‌هایی مانند نرم افزار منابع انسانی و حسابداری است.

اما نرم افزار MES بر اجرای فرایند تولید و پاسخ­گویی به مشکلات کی؟کجا؟ و چگونه تمرکز دارد و به جزئیاتی مانند ثبت دقیق پارامترهای ماشین‌آلات و زمان دقیق تعویض ابزارها می‌پردازد. هر چند نرم افزار ERP معمولاً با داده‌های روزانه یا هفتگی کار می‌کند اما نرم افزار MES به داده­‌های لحظه‌­ای (Real-Time) نیاز دارد.

MES چگونه بهره‌وری تولید را افزایش می‌دهد؟

اگر برای شما نیز سوال پیش آمده که نرم افزار MES چیست که می‌تواند مستقیماً بهره‌وری را افزایش دهد؟ باید بدانید که این سیستم با کاهش زمان‌های توقف برنامه‌ریزی نشده موجب افزایش بهره‌­وری شده است. زیرا این نرم افزار ضمن نظارت مداوم بر وضعیت تجهیزات و تیم تعمیرات می‌تواند قبل از وقوع خرابی‌های بزرگ، هشدارهای لازم را اعلام کند.

همانطور که می­دانید افزایش بهره‌وری تولید از طریق بهبود کیفیت محصول به دست می‌آید. MES با اعمال کنترل‌های کیفی در طول فرآیند تولید و ردیابی کامل مواد مصرفی برای هر محصول، امکان تولید محصولات مرجوعی یا ضایعاتی را به صورت قابل توجهی کاهش می‌دهد.

مزایا و اهداف پیاده سازی MES در کارخانه‌ها

نرم‌ افزار MES با بهینه‌سازی ظرفیت تجهیزات، بهره‌وری و تولید را افزایش می‌دهد.

اگر به عنوان یک مدیر در یک مجموعه تولیدی فعالیت می­‌کنید بعد از اینکه یک شناخت کافی از نرم افزار MES پیدا کردید و به پاسخ نرم افزار MES چیست؟ دست پیدا کردید باید بدانید که هر سیستم یا نرم افزاری دارای مزایا و معایبی است. نرم افزار MES نیز مستثنی از این قاعده نبوده و دارای مزایایی است که در ادامه به آن­‌ها پرداخته شده است.

به طور کلی این سیستم به شما اجازه می‌دهد تا ظرفیت واقعی تجهیزات را درک کنید و از آن به صورت بهینه استفاده کنید. این امر فراتر از وظایف یک نرم افزار نگهداری و تعمیرات ساده عمل کرده و با تخصیص بهینه کار به ماشین‌های در دسترس، تولید را به حداکثر می‌رساند.

مزایای پیاده سازی MES

دستیابی به شفافیت عملیاتی کامل یکی از مزایای مهم پیاده سازی MES در کارخانه است. زیرا هر قسمت از تولید از سفارش تا تحویل، تحت کنترل دقیق سیستم قرار می‌گیرد و این مسئله موجب می­شود تا زمینه بهبود مستمر فرایند تولید در کارخانه فراهم شود.

به طور کلی مزایای پیاده سازی نرم افزار MES به شرح زیر است؛

• کنترل بهتر فرآیند تولید
• افزایش بهره‌وری و کاهش ضایعات
• کاهش زمان توقف خط تولید
• یکپارچگی با دیگر سیستم‌ها
• مدیریت بهتر منابع

اهداف پیاده سازی MES

یکی دیگر از هدف­‌های اصلی پیاده سازی MES دستیابی به انطباق‌پذیری بالا با استانداردها و الزامات قانونی صنایع خاص است. این مسئله بخصوص در صنایعی که نیاز به ردیابی دقیق و سوابق مستند دارند، MES به عنوان یک الزام است تا بتواند شواهد مستندی مبنی بر پیروی از فرآیند را ارائه دهد.

به طور کلی هدف­ پیاده سازی MES بهینه‌سازی منابع سازمان است. این بهینه سازی که شامل کاهش مصرف انرژی اضافی، کاهش زمان تلف شده توسط پرسنل، به حداقل رساندن ضایعات مواد اولیه و تضمین استفاده حداکثری از ساعات کاری ماشین‌آلات است.

مراحل پیاده سازی MES در صنایع تولیدی

پیاده‌سازی MES شامل انتخاب صحیح سیستم، پیکربندی متناسب و آموزش کاربران برای موفقیت پروژه است.

مراحل پیاده سازی MES در صنایع تولیدی به شرح زیر است؛

• تحلیل و انتخاب
• طراحی و پیکربندی سیستم
• نصب، آموزش و آزمایش

مرحله اول مرحله تحلیل و انتخاب درست سیستم است. در این مرحله، باید تیم پروژه نیازهای دقیق عملیاتی کارخانه را شناسایی کنند و یک راه‌حل MES را انتخاب کنند که با سیستم‌های موجود، مانند نرم افزار بازرگانی و سوابق مالی، قابلیت یکپارچه‌سازی داشته باشد.

بعد از انتخاب صحیح سیستم باید طراحی و پیکربندی سیستم به درستی اجرا شود. زیرا سیستم MES یک راه‌حل آماده نیست و باید در این مرحله دقت کافی بعمل بیاید. در این مرحله سیستم با مدل فرآیندی منحصر به فرد کارخانه تطبیق داده می­‌شود. به طور کلی این مرحله شامل تعریف جریان‌های کاری، فرم‌های داده‌ای و منطق‌های عملیاتی است.

بعد از نصب برنامه باید آموزش و سپس آزمایش سیستم نیز رخ بدهد. زیرا موفقیت پروژه به میزان پذیرش سیستم توسط اپراتورها بستگی دارد. آموزش کامل کاربران نهایی برای ثبت دقیق داده‌ها و سپس راه‌اندازی نهایی با نظارت دقیق، تضمین کننده استمرار موفقیت پیاده سازی سیستم در سازمان است.

بهترین نرم افزارهای MES در جهان

تولید کنندگان و طراحان نرم افزار، نرم‌افزارهای MES مختلفی را به بازار عرضه کرده­اند که برای هر صنعت خاصی قابلیت پیاده سازی دارد. این طراحان و تولید کنندگان معمولاً از فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند هوش مصنوعی برای پیش‌بینی عملکرد و بهینه‌سازی خودکار استفاده می‌کنند.

تفاوت نرم‌افزارهای تولید شده معمولا در قابلیت انطباق‌پذیری آن‌ها با صنایع خاص است. به عنوان مثال، برخی در صنایع دارویی با الزامات سختگیرانه ردیابی بسیار قوی هستند، در حالی که برخی دیگر برای محیط‌های تولید ناپیوسته (Discrete Manufacturing) بهینه‌سازی شده‌اند.

مسئله­ مهمی که وجود دارد این است که در زمان انتخاب نرم افزار، فقط براساس نام برند نباید خرید کنید. بلکه باید نرم افزاری را انتخاب کنید که قابلیت ادغام آسان با زیرساخت‌های فناوری اطلاعات موجود، مانند سیستم‌های ابری یا محلی و همچنین داشتن یک رابط کاربری کاربرپسند برای اپراتورها را داشته باشد.

سوالات متداول

با مطالعه مقاله نرم افزار MES چیست؟ سوالات متعددی ممکن است ذهن شما را درگیر کند. برای اینکه کمک قابل توجهی به شما در این زمینه شود، در ادامه به چند سوال پرتکرار پاسخ داده شده است.

MES و ERP چه تفاوتی با هم دارند؟

همان‌طور که در متن مقاله نیز به این موضوع اشاره شد، ERP برنامه‌ریزی منابع و جنبه‌های مالی/اداری سازمان را مدیریت می‌کند و دیدگاهی استراتژیک ارائه می‌دهد، اما MES نظارت و کنترل دقیق اجرای سرع دستورات تولید در کارخانه را بر عهده دارد.

آیا پیاده‌سازی MES فقط برای صنایع بزرگ طراحی و تولید شده است؟

خیر، در حالی که صنایع بزرگ اولین پذیرندگان این سیستم بودند، اکنون راه‌حل‌های ماژولار و مقیاس‌پذیر MES برای کسب‌وکارهای کوچک و متوسط (SMEs) نیز در دسترس است.

هزینه اولیه پیاده‌سازی MES چقدر است؟

هزینه اولیه پیاده سازی نرم افزار بسیار متغیر بوده و به اندازه کارخانه، پیچیدگی فرآیندها، تعداد تجهیزات متصل و سطح سفارشی‌سازی مورد نیاز بستگی دارد. به طور کلی هزینه اولیه پیاده سازی سیستم شامل هزینه‌های نرم‌افزار، سخت‌افزار، نصب و آموزش است.

آیا MES می‌تواند با نرم افزار نگهداری و تعمیرات یکپارچه شود؟

بله، یکپارچه‌سازی MES با یک نرم افزار نگهداری و تعمیرات قوی (CMMS) یک مزیت است. MES هشدارهای خرابی را تولید می‌کند و CMMS بر اساس آن‌ها، دستور کار تعمیرات پیشگیرانه یا واکنشی را برنامه‌ریزی می‌کند.

نتیجه‌گیری

در هر کارخانه تولیدی مدیران و پرسنل مجموعه تلاش می­‌کنند تا از ارسال دقیق دستور کار به ایستگاه کاری مربوطه، تأیید اتمام هر مرحله توسط اپراتور و ثبت مصرف مواد مطئون شوند تا بتوانند از این طریق به بهره‌وری بیشتر دست پیدا کنند. به همین علت امروزه بشر به سمت استفاده از سیستم­‌های نوین از جمله MES و یا ERP ابری روی آورده است.

در نهایت بحث و بررسی نرم افزار MES چیست؟ مشخص شد که این سیستم می‌­تواند به عنوان ستون فقرات عملیاتی تولید مدرن باشد فقط در صورتی که مراحل پیاده سازی آن به صورت دقیق اجرا شود و آموزش­‌های لازم داده شده باشد. پیاده سازی موفق آن همسو بودن استراتژی‌های شرکت با اجرای روزانه را تضمین می­کند.